Klimaatadaptatie in de stad begint bij dak en bodem

Tijdens de dakexcursie in Rotterdam werd één ding direct zichtbaar. Boven onze hoofden ligt nog enorm veel onbenutte ruimte. Daken die vandaag vooral warmte vasthouden en regenwater afvoeren, kunnen juist bijdragen aan biodiversiteit, verkoeling, waterberging en ontmoeting. Maar volgens ir. Nanda Sluijsmans, stedenbouwkundige en landschapsontwerper, ligt de sleutel tot klimaatadaptatie niet alleen op het dak. De echte oplossing bevindt zich juist in de verbinding tussen dak, straat en bodem.

“Op daken valt heel veel water. Het mooiste is als dat uiteindelijk naar de bodem gaat en daar kan infiltreren. Dat is een belangrijke schakel tussen die twee.”

Voor Nanda vormen daken en openbare ruimte geen losse onderdelen van de stad, maar één samenhangend systeem. Een systeem waarin regenwater niet zo snel mogelijk moet worden afgevoerd, maar juist moet worden vastgehouden en benut.

De sponswerking van de bodem

Het begrip ‘sponswerking’ wordt steeds vaker gebruikt binnen klimaatadaptatie. De gedachte erachter is eenvoudig. Een gezonde, goed doorwortelde bodem werkt als een spons. Bij hevige regenval neemt de bodem water op en houdt dit vast voor drogere perioden. Daarmee helpt de bodem niet alleen wateroverlast te beperken, maar ondersteunt deze ook biodiversiteit, bomen en stedelijke verkoeling.

Voor Nanda begint alles bij die bodem.

“Al het leven komt uit de bodem. Het is heel belangrijk dat de bodem goed doorworteld is en volop water kan opnemen. Dat maakt die sponswerking.”

Wanneer regenwater via verharding of riolering direct naar een sloot wordt afgevoerd, gaat die natuurlijke functie verloren. Volgens haar ligt daar nog een grote opgave voor Nederlandse steden.

De straat als spons

Wie met een klimaatadaptieve bril naar de openbare ruimte kijkt, ziet vooral kansen. Veel straten zijn volgens Nanda nog altijd sterker verhard dan nodig is.

“Heel vaak zie je stukken verharding waarvan je denkt: dit had ook groen kunnen zijn. Bijvoorbeeld brede hoeken, overmaat in rijbanen of parkeerplaatsen.” Juist kleine ingrepen kunnen al veel verschil maken. Geveltuintjes, waterdoorlatende verharding of een smallere rijbaan dragen allemaal bij aan een gezondere stad. “Niemand loopt strak langs een gevel. Alleen al met geveltuintjes kun je enorme winst behalen.”

Ook parkeren biedt kansen. Waar mogelijk kunnen traditionele verhardingen worden vervangen door waterdoorlatende oplossingen, waardoor regenwater weer de bodem bereikt. Daarmee ontstaat niet alleen meer infiltratie, maar ook een prettiger straatbeeld.

Een unieke kans, want de straat gaat toch al open

Volgens Nanda breekt er een interessant moment aan voor gemeenten en ontwerpers. De komende jaren gaan veel straten toch al open voor warmtenetten, kabels en leidingen.

“Vrijwel elke straat in Nederland gaat de komende jaren wel een keer open. Dan is het een kleine moeite om de straat net iets anders terug te leggen met minder steen, meer waterdoorlatende oplossingen en meer groen.”

Die werkzaamheden bieden een unieke kans om klimaatadaptatie direct mee te nemen in herinrichtingen. Niet door achteraf technische oplossingen toe te voegen, maar door vanaf het begin slim te ontwerpen.

Daken als buurtparken op niveau

Tijdens de excursie in Rotterdam viel het Nanda vooral op hoeveel functies daken kunnen vervullen. Groene daken houden water vast, bieden leefruimte aan vogels en insecten en dragen bij aan verkoeling. Maar hun potentieel reikt verder.

“Het idee van buurtparken op daken vond ik heel mooi. Niet alleen voor mensen, maar ook voor dieren. We kunnen buurtparken eigenlijk een niveau hoger brengen. Buurtparken op verschillende lagen van de stad die met elkaar in verbinding staan voor mens en dier.”

Daken kunnen uitgroeien tot ontmoetingsplekken met moestuinen, eettafels, sportvoorzieningen of wandelroutes. Zeker in verdichtende steden, waar de ruimte schaars is, biedt het dak een extra laag voor recreatie en natuur.

“Als we op maaiveld geen ruimte meer hebben, is het eigenlijk gek om die daken niet te benutten.”

Eerst natuurlijke oplossingen, dan techniek

Klimaatadaptatie wordt regelmatig geassocieerd met technische innovaties. Hoewel technologie volgens Nanda zeker een rol kan spelen, ziet zij een risico wanneer techniek de hoofdoplossing wordt.

“Je had een aantal jaren geleden een hype rondom klimaatadaptatie, met allerlei technische oplossingen om water op te slaan of weg te pompen. Maar vaak zijn die heel eenzijdig. Zij betekenen vaak niets voor de ecologie of voor de speel- en belevingswaarde van het gebied.”

In de praktijk ziet zij dat technische systemen soms storingsgevoelig zijn of minder goed functioneren dan gehoopt. Natuurlijke oplossingen zijn duurzaam, betrouwbaar en creëren op allerlei vlakken waarden. Daarom pleit zij voor een andere volgorde.

“Eerst moet je zoveel mogelijk natuurlijke oplossingen toepassen. Zorg dat water naar groen stroomt, werk met openingen in banden en maak ruimte voor infiltratie. Pas als je alles hebt gedaan, kijk je naar techniek als back-up.”

Die benadering levert vaak vele voordelen tegelijk op: meer biodiversiteit, gezondere bomen, verkoeling én een aantrekkelijkere leefomgeving.

Wat bewoners zelf kunnen doen

Niet alleen gemeenten en ontwerpers spelen een rol. Ook bewoners kunnen bijdragen aan een sponsachtige leefomgeving. Verharde tuinen, opritten en terrassen zorgen ervoor dat regenwater onnodig richting riool stroomt.

“Regenwater is eigenlijk een grondstof. Het is vreemd dat we het nog zo vaak direct afvoeren.” Volgens Nanda ligt er ook een belangrijke taak in kennisdeling. Veel mensen willen wel vergroenen, maar weten niet goed hoe. “Mensen hebben informatie nodig. Wat is technisch eenvoudig? Wat werkt goed? Daar mogen we veel meer over delen.”

Waterdoorlatende oplossingen, zoals halfverharding of groene parkeeroplossingen, maken het mogelijk om functionaliteit te combineren met klimaatadaptatie.

Ontwerpen vanuit één systeem

De visie van Nanda is niet toevallig ontstaan. Al vroeg in haar carrière leerde zij ontwerpen vanuit een integrale benadering, waarbij stedenbouw en landschap samenkomen.

“De gebouwen en de bomen kwamen op dezelfde schets te staan, in dezelfde fase. Niet eerst het ene en daarna het andere.” Ook regenwater kreeg daarin vanzelfsprekend een plek.

“Mijn leermeester zei altijd: regenwater moet naar het groen. Ontwerp het zo dat het automatisch die kant op stroomt.” Pas later ontdekte ze dat dit lang niet overal vanzelfsprekend was. “Toen ik buiten mijn eigen ontwerpwereld kwam, bleek dat veel plekken juist nog steeds ontworpen werden om water zo snel mogelijk het riool in te krijgen.”

Vandaag combineert zij haar werk voor de gemeente met haar eigen ondernemerschap. Juist die combinatie geeft haar een unieke positie.

“Ik zit aan beide kanten van de tafel. Daardoor begrijp ik waar ontwerpers en beheerders tegenaan lopen. Vaak helpt kennisdeling enorm om samen betere oplossingen te maken.”

Naar een klimaatbestendige stad

De grote uitdagingen van deze tijd – klimaatverandering, verdichting en biodiversiteitsverlies – vragen om een andere manier van kijken naar de stad. Niet als verzameling losse onderdelen, maar als één samenhangend systeem van daken, straten, groen en bodem.

De boodschap van Nanda Sluijsmans is helder: klimaatadaptatie is niet ingewikkeld. Het begint met een simpele vraag:

Moet hier eigenlijk wel een steen liggen?

Want juist door regenwater weer de ruimte te geven, kan de stad stap voor stap veranderen in wat zij ooit van nature was: een spons.

De ondergrond als onderdeel van de oplossing

Die sponswerking ontstaat niet alleen in grote gebiedsontwikkelingen. Ook op kleinere schaal zijn er steeds meer oplossingen beschikbaar om regenwater weer de kans te geven de bodem te bereiken.

Denk bijvoorbeeld aan parkeerplaatsen, wandelpaden, pleinen en verblijfsruimtes waar traditionele verharding plaatsmaakt voor waterdoorlatende alternatieven. Door te kiezen voor halfverharding met een bindmiddel zoals Stabilizer ontstaat een stevige, functionele ondergrond die regenwater laat infiltreren in plaats van af te voeren naar het riool.

Precies daar komt de gedachte van Nanda Sluijsmans tot leven: regenwater niet zo snel mogelijk wegwerken, maar het terugbrengen naar de plek waar het thuishoort. In de bodem. Want hoe meer plekken in de stad weer kunnen infiltreren, hoe groter de sponswerking en hoe klimaatbestendiger onze leefomgeving wordt.

Over ecoDynamic

Met een diepgeworteld geloof in de principes van de circulaire economie, zet ecoDynamic zich in voor het bieden van oplossingen die weinig tot geen impact hebben op moeder aarde. Vanuit onze missie en visie richten wij ons op het creëren van toekomstbestendige oplossingen die esthetisch aantrekkelijk zijn, van hoge kwaliteit, en gemaakt zijn met het gebruik van natuurlijke materialen. Wij bieden een diversiteit aan oplossingen, waaronder Stabilizer voor duurzame verharding, StabUp, Grass Parking voor groene evenemententerreinen, 100% Circulair & Cementloos beton, Stabilizer Basic en klimaatadaptieve oplossingen die bijdragen aan verkoeling binnen het stedelijke gebied.

Contact opnemen?

Wil je meer weten over dit product? Ga naar deze pagina om meer te weten te komen of neem contact op via ons contactformulier.